Εικόνα: Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ, ο Αρχιστράτηγος

Μια πολύ ιδιαίτερη και σπάνια απεικόνιση του Αρχάγγελου Μιχαήλ Αρχιστράτηγου, που βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα.

Ο Αρχάγγελος προστάτης των πολεμιστών εμφανίζεται πάνω σε κόκκινο φτερωτό άλογο. Πετάει άλλοτε πάνω από βραχώδες τοπίο με σπήλαιο, άλλοτε φαίνονται και απομεινάρια πόλεων να στροβιλίζονται μέσα σε νερά ή και να καίγονται (μια βιβλική καταστροφή;). Εικονίζεται πάνοπλος και φοράει στέμμα. Στο ένα χέρι κρατάει Ευαγγέλιο και θυμιατό. Στο άλλο σάλπιγγα που φτάνει στα χείλη του και δόρυ με το οποίο κατατροπώνει το δράκοντα/σατανά. Στην εικόνα υπάρχει η θεϊκή παρουσία, ο Χριστός μέσα σε νεφέλη. Βρήκα πολλά δείγματα αυτής της εικόνας, όλα ρώσικης τεχνοτροπίας, 18ου – 19ου αιώνα.

Δεν γνωρίζω την προέλευση ή την ακριβή ερμηνεία της εικόνας, σίγουρα δίνει τροφή για σκέψη και συζήτηση και με κάνει να θέλω να ξαναδιάβασω την Αποκάλυψη στον Ιωάννη.

Ο Αρχάγγελος που κατατροπώνει τον δράκο/σατανά μου θυμίζει και μια εικόνα του Θεόδωρου Πουλάκη, 17ου αιώνα, επτανησιακής τεχνοτροπίας, που βρίσκεται στο μουσείο Μπενάκη.

Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ, 17ος αιώνας, Θεόδωρου Πουλάκη, Επτανησιακη σχολή

Εικόνα: Η Αμόλυντος

Μια από τις αγαπημένες μου εικόνες, εικονογραφικός τύπος που καθιερώθηκε από τον κρητικό ζωγράφο Ανδρέα Ρίτζο τον 15ο αιώνα. Λέγεται και Παναγία του Πάθους.

Αυτόν τον εικονογραφικό τύπο, τον συναντάμε με κάποιες διαφορές και προγενέστερα, με χαρακτηριστικό δείγμα τη θαυματουργή εικόνα «Η Φοβερά Προστασία», έργο του 13ου αιώνα, που φυλάσσεται σήμερα στην Ι.Μ. Κουτλουμουσίου Αγίου Όρους.

Η Φοβερά Προστασία, Ι.Μ. Κουτλουμουσίου, Άγιον Όρος, 13ος αιώνας

 

Στο Βυζαντινό και Χριστιανικό μουσείο, έργο του εργαστηρίου του Εμμανουήλ Λαμπάρδου, σημαντικότατου καλλιτέχνη της κρητικής σχολής του 16ου αιώνα.  Ο Χριστός βρίσκεται στην αγκαλιά της Μητέρας του και κρατάει το χέρι της ενώ κοιτάζει τους αρχάγγελους,  που κρατούν τον σταυρό, το ακάνθινο στεφάνι, τα καρφιά, το σπόγγο και τη λόγχη που προαναγγέλλουν τα Άγια Πάθη. Παρόλο που η εικόνα είναι σχετικά μικρών διαστάσεων, 34×45 εκατοστά, πρόκειται για ένα έργο εξαιρετικής τέχνης. Φέρει την επιγραφή «Ή ΆΜΌΛΥΝΤΟC», και το επίγραμμα  “Ο ΤΟ ΧΑΙΡΕ ΠΡΙΝ ΤΗ ΠΑΝΑΓΝΩ ΜΥΝΗΣΑΣ ΣΥΜΒΟΛΑ ΝΥΝ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ ΠΡΟΔΕΙΚΝΥΗ – ΧΡΙΣΤΟΣ ΔΕ ΘΝΗΤΗΝ ΣΑΡΚΑ ΕΝΔΕΔΥΜΕΝΟΣ ΠΟΤΜΟΝ ΔΕΔΟΙΚΟΣ ΔΕΙΛΙΑ ΤΑΥΤΑ ΒΛΕΠΩΝ”.

Η Αμόλυντος, Βυζαντινό και Χριστιανικό μουσείο, Εμμανουήλ Λαμπάρδος,16ος αιώνας

 

Τα σύμβολα των Ευαγγελιστών

Διαβάσαμε και μας άρεσε: από το δελτίο της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, ΧΑΕ17(1993-1994), της Ναυσικάς Πανσελήνου.

«Τα σύμβολα των Ευαγγελιστών στη βυζαντινή μνημειακή τέχνη. Μορφή και περιεχόμενο»

H Nαυσικά Πανσελήνου σπούδασε στο Iστορικό και Aρχαιολογικό Tμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Aθηνών. Aπό το 1966 έως το 1972 έζησε στο Παρίσι.
Ως υπότροφος της γαλλικής κυβέρνησης, εκπόνησε διατριβή υπό τη διεύθυνση του καθηγητή της Iστορίας της Bυζαντινής Tέχνης και ακαδημαϊκού Andre Grabar και απέκτησε, το 1971, διδακτορικό δίπλωμα Iστορίας της Tέχνης του Πανεπιστημίου των Παρισίων (Πάνθεο-Σορβόννη) με άριστα. Mετεκπαιδεύτηκε στο Courtauld Institute of Art του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (1991-1992). Eργάστηκε ως ερευνήτρια στο Kέντρο Kοινωνιολογίας της Tέχνης (Pierre Francastel) στο Παρίσι (1970-1972), στη σύνταξη της Iστορίας του Eλληνικού Έθνους της Eκδοτικής Aθηνών (1972-1973), ως επιστημονική συνεργάτιδα στο Bυζαντινό Mουσείο Aθηνών (1973-1976) και έκτοτε διδάσκει στην Aνωτάτη Σχολή Kαλών Tεχνών, όπου σήμερα είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια.
Mετείχε με κείμενά της στον εορταστικό τόμο Aνωτάτη Σχολή Kαλών Tεχνών – Eκατόν πενήντα χρόνια, 1837-1987, (Aθήνα 1990). Έχει επίσης δημοσιεύσει άρθρα για τη βυζαντινή τέχνη σε επιστημονικά περιοδικά.
Eίναι μέλος της Xριστιανικής Aρχαιολογικής Eταιρείας και της Association Internationale des Critiques d’Art (Διεθνής Ένωση Kριτικών Tέχνης).

 

Μάθημα αγιογραφίας: Το χέρι

Εδώ ξεκινάμε με τις βασικές αρχές σχεδίου του χεριού, όπως ξεκινάμε και στα μαθήματα αγιογραφίας του εργαστηρίου μας.

 

Μαθήματα αγιογραφίας διαδικτυακά και δια ζώσης

online μαθήματα αγιογραφίας, διαδικτυακά μαθήματα αγιογραφίας, μαθήματα αγιογραφίας εξ αποστάσεως

Μαθήματα αγιογραφίας στο εργαστήριο ή διαδικτυακά

Μαθήματα αγιογραφίας διαδικτυακά και δια ζώσης Μαθήματα αγιογραφίας διαδικτυακά και δια ζώσης

Μαθήματα αγιογραφίας και διαδικτυακά

Μαθήματα Αγιογραφίας

Μαθήματα αγιογραφίας διαδικτυακά και δια ζώσης Μαθήματα αγιογραφίας διαδικτυακά και δια ζώσης Μαθήματα αγιογραφίας διαδικτυακά και δια ζώσης Μαθήματα αγιογραφίας διαδικτυακά και δια ζώσης

Διαδικτυακά μαθήματα αγιογραφίας

Μαθήματα Αγιογραφίας εξ αποστάσεως.

«Η εικονογραφική τέχνη είναι θησαυρός πολυτίμητος της Ορθόδοξης παράδοσης»

έγραφε ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός τον 8ο αιώνα.

Μιας παράδοσης που διανύοντας μια ιστορική διαδρομή 18 αιώνων, παραμένει σήμερα ζωντανή. Είναι στο χέρι μας να παραλάβουμε αυτήν την παράδοση, να την καλλιεργήσουμε και να τη συνεχίσουμε.

online μαθήματα αγιογραφίας, διαδικτυακά μαθήματα αγιογραφίας, μαθήματα αγιογραφίας εξ αποστάσεως

Ο πιο ωραίος τρόπος για να αξιοποιήσουμε τον χρόνο μας και ταυτόχρονα να αντλήσουμε δύναμη και υπομονή! Μαθαίνουμε την παραδοσιακή τεχνική της βυζαντινής αγιογραφίας και δημιουργούμε μαζί, με οδηγίες βήμα βήμα, γνήσιες χειροποίητες εικόνες με την παραδοσιακή τεχνική της αυγοτέμπερας.

Αξιοποιώντας τις δυνατότητες που μας παρέχει η τεχνολογία, εκτός από τα μαθήματα εδώ στο εργαστήριο, προσφέρουμε και διαδικτυακά τα μαθήματα αγιογραφίας μας.

Έτσι λοιπόν τώρα, κάνουμε μάθημα αγιογραφίας και μέσω ίντερνετ, χρησιμοποιώντας φωτογραφίες, κείμενα, πλούσια βιβλιογραφία, και βέβαια online μάθημα με ζωντανή επικοινωνία μέσω skype.

Για περισσότερες πληροφορίες παρακαλώ επικοινωνήστε στο τηλέφωνο 6906055333, Αρχοντία Καρακώστα.

 

Διαδικτυακά μαθήματα αγιογραφίας

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου

Ένα από τα πιο αγαπημένα μου θέματα, ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, έργο ζωγραφισμένο τον 15ο αιώνα σε βημόθυρα από τη Μεσσήνη της Σικελίας, βρίσκεται σήμερα στο Βυζαντινό και χριστιανικό μουσείο της Αθήνας, από όπου και η φωτογραφία και τα στοιχεία που παραθέτω.

ο Ευαγγελισμός της θεοτόκου, εργαστήρι αγιογραφίας, μαθήματα αγιογραφίας

Η σκηνή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου παρουσιάζεται στο μεγαλύτερο τμήμα των δύο βημοθύρων, ενώ οι προφήτες Δαβίδ και Ησαΐας, όπως και οι άγιοι Ανδρέας και Νικόλαος στο επάνω μέρος. Η Παναγία στο δεξί βημόθυρο παρουσιάζεται μπροστά από θρόνο, να στρέφεται προς τον αρχάγγελο Γαβριήλ, ο οποίος παρουσιάζεται να έρχεται με γοργά βήματα στο αριστερό βημόθυρο να την ευλογήσει. Οι προφήτες κρατούν ειλητά με κείμενα σχετικά με την Ενσάρκωση του Κυρίου. Σε πράσινο βάθος κάτω από τον αρχάγγελο Γαβριήλ υπάρχει επιγραφή «ΔE(HCIC) TOY ΔOYΛOY TOY Θ(EO)Y/ ANΔPEOY TOY ΛIMOΓAΛ(ΛOY», η οποία μας πληροφορεί για τον παραγγελιοδότη των βημοθύρων, για ένα τέμπλο κάποιας εκκλησίας στη Μεσσήνη της Σικελίας. Η επιγραφή ανακαλύφθηκε στα εργαστήρια συντήρησης του Βυζαντινού Μουσείου, κάτω από νεότερο ζωγραφικό στρώμα, το οποίο επίσης παρουσιάζει τον Ευαγγελισμό, με τους προφήτες όμως Μωυσή και Ααρών. Τα δύο ζωγραφικά στρώματα διαχώρισε ο πρωτοπόρος συντηρητής αρχαιοτήτων Σταύρος Μπαλτογιάννης με τη συνδρομή του συντηρητή Σπύρου Βαρώτση τη δεκαετία του ’80. Τα βημόθυρα μεταφέρθηκαν το 1909 μετά τον μεγάλο σεισμό που έπληξε τη Σικελία στην Ελλάδα μαζί με το αρχείο του Έλληνα Προξένου και άλλα κειμήλια από ναούς της ελληνικής κοινότητας της Μεσσήνης. Ορισμένα από τα κειμήλια αυτά εισήχθησαν και ταξινομήθηκαν στις συλλογές του Βυζαντινού Μουσείου το 1915.

http://www.ebyzantinemuseum.gr/?i=bxm.el.exhibit&id=237

Αρχάγγελος Μιχαήλ 3Γ: Χρώμα

Συνεχίζουμε να προσθέτουμε χρώμα δουλεύοντας πάντα με λαζούρες. Σκουραίνουμε και φωτίζουμε ώστε να αποδώσουμε τους όγκους αλλά και την κίνηση των επί μέρους στοιχείων.

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

online μαθήματα αγιογραφίας, διαδικτυακά μαθήματα αγιογραφίας, μαθήματα αγιογραφίας εξ αποστάσεως

Μαθήματα αγιογραφίας στο εργαστήριο ή διαδικτυακά

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

Μαθήματα αγιογραφίας και διαδικτυακά

Μαθήματα Αγιογραφίας

Αρχάγγελος Μιχαήλ – 3β: Χρώμα

Προσθέτουμε σιγά σιγά χρώμα, πάντα με λαζούρες. Θέλουμε διάφανα χρώματα και ελαφριά περάσματα, ώστε να διακρίνεται η υποζωγράφιση.

online μαθήματα αγιογραφίας, διαδικτυακά μαθήματα αγιογραφίας, μαθήματα αγιογραφίας εξ αποστάσεως

Μαθήματα αγιογραφίας στο εργαστήριο ή διαδικτυακά

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

Λαζούρα άσπρο-γκρί στα φτερά, στο φωτοστέφανο και στο «σύννεφο» στα πόδια του Αρχαγγέλου και λαζούρα μπλέ στο εσωτερικό του ένδυμα.

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

Μπλέ λαζούρες διαφόρων αποχρώσεων στο φόντο.

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

Μαθήματα αγιογραφίας και διαδικτυακά

Μαθήματα Αγιογραφίας

Αρχάγγελος Μιχαήλ – 3α: Χρώμα

Ξεκινάμε να προσθέτουμε χρώμα. Δουλεύουμε πάντα λαζούρες, δηλαδή χρώμα διάφανο, ώστε να μην καλύπτεται εντελώς η υποζωγράφιση αλλά να διακρίνονται οι φωτοσκιάσεις που έχουμε δημιουργήσει.

online μαθήματα αγιογραφίας, διαδικτυακά μαθήματα αγιογραφίας, μαθήματα αγιογραφίας εξ αποστάσεως

Διαδικτυακά μαθήματα αγιογραφίας

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

1ο χέρι λαζούρα – ώχρα για τον θώρακα, κόκκινα καδμίου για το μανδύα.

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

2ο χέρι λαζούρα. Οι φωτοσκιάσεις της υποζωγράφισης εξακολουθούν να διακρίνονται και να δίνουν βάθος και διαστάσεις στη μορφή.

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

Δουλεύουμε τον μανδύα: Σκουραίνουμε κι άλλο τις σκιές με λαζούρες πιο σκούρου κόκκινου…

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

…και ξανοίγουμε τα φωτεινά σημεία με λαζούρες πιο ανοιχτού κόκκινου.

Και μια ματιά στις πινελιές από κοντά:
μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

Μαθήματα αγιογραφίας και διαδικτυακά

Μαθήματα Αγιογραφίας

Αρχάγγελος Μιχαήλ – 2β: Υποζωγράφιση

Ολοκληρώνουμε την υποζωγράφιση, δυναμώνοντας τις σκιές με αλλεπάλληλα περάσματα λαζούρας – πάντα με το ίδιο χρώμα. Δουλεύουμε μέχρι να πετύχουμε την απόδοση του όγκου της μορφής που επιθυμούμε. Δουλεύουμε καθαρά και προσεκτικά ώστε τελειώνοντας αυτό το στάδιο, να δίνει σχεδόν την εντύπωση ολοκληρωμένου έργου.

online μαθήματα αγιογραφίας, διαδικτυακά μαθήματα αγιογραφίας, μαθήματα αγιογραφίας εξ αποστάσεως

Μαθήματα αγιογραφίας στο εργαστήριο ή διαδικτυακά

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

Μαθήματα αγιογραφίας και διαδικτυακά

Μαθήματα Αγιογραφίας

Αρχάγγελος Μιχαήλ – 2α: Υποζωγράφιση

Δουλεύουμε μονοχρωματικά τη μορφή ώστε να αποδώσουμε τον όγκο της. Για να το πετύχουμε αυτό εκμεταλλευόμαστε τη διαφάνεια της αυγοτέμπερας. Χτίζουμε σταδιακά τη μορφή με αλλεπάλληλες στρώσεις ημιδιάφανου χρώματος. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι «σκιτσάρουμε» με το πινέλο.

online μαθήματα αγιογραφίας, διαδικτυακά μαθήματα αγιογραφίας, μαθήματα αγιογραφίας εξ αποστάσεως

Mαθήματα αγιογραφίας διαδικτυακά ή στο εργαστήριό μας

μαθήματα αγιογραφίας αρχάγγελος μιχαήλ

Μαθήματα αγιογραφίας και διαδικτυακά

Μαθήματα Αγιογραφίας

Αρχάγγελος Μιχαήλ – 1: Το σχέδιο

Το πρώτο βήμα ολοκληρώθηκε. Προετοιμάσαμε με την παραδοσιακή τεχνική κουνελόκολλα-κιμωλία-carrara, ένα ξύλο στις κατάλληλες διαστάσεις και σχεδιάσαμε την εικόνα. Για να πετύχουμε απόλυτη ακρίβεια, καταφύγαμε στην τεχνολογία. Μεγεθύναμε την εικόνα με τη βοήθεια του υπολογιστή και χρησιμοποιήσαμε ανθίβολο για να τη μεταφέρουμε στο ξύλο.

 

Μαθήματα αγιογραφίας και διαδικτυακά

Μαθήματα Αγιογραφίας

Αρχάγγελος Μιχαήλ

Ξεκινάμε κάτι διαφορετικό στο πλαίσιο των μαθημάτων αγιογραφίας του τμήματος προχωρημένων. Με την παραδοσιακή τεχνική της αυγοτέμπερας, θα ζωγραφίσουμε σε δυτική τεχνοτροπία τον Αρχάγγελο Μιχαήλ, από τη θύρα του ιερού του Μητροπολιτικού ναού Μεταμορφώσεως του Σωτήρος που χτίστηκε το 1861 στην Κάλυμνο.

Το εξαιρετικό τέμπλο του ναού Συνέχεια